Lettergrepen 560



SNS Historisch Centrum

 Contact       Disclamer     Facebook      Youtube

SNS Historisch Centrum Contact disclamer
Over ons About us Bankgebouw Geschiedenis vergaderruimte Virtuele Rondleiding

Henk van Ulsen

Koornmarkt

Ik lig op de bank en luister naar cd 1.

De stem is Henk z’n stem en de gedichten zijn Ida’s gedichten. Zijn uit Kampen geërfde keel-r is er nog altijd, of is er, beter gezegd, nauwelijks, want hij slaat die een beetje over. Hij zegt geen ‘maar’ maar ‘ma’, geen ‘boordevol’, maar ‘boodevol’. Maar dat is een deel van zijn merk. Alle woorden zijn loepzuiver verstaanbaar. Ook zijn ‘ui’ en zijn ‘oe’ zijn van de Kamper Koornmarkt, waar Henk ooit bij zijn ouders woonde, rechts naast de kazerne waar nu de theologie in zit die er ook al weer bijna uitgaat.

Alle dingen gaan voorbij. Ook het huis van Van Ulsen heeft plaats moeten maken voor iets moderns.

Onlangs liep ik door Kampen met een groep oud-collega’s. We waren daar een dagje uit en deden die middag een rondje theologie, niet te zwaar. We hadden de binnenplaats van Oudestraat 6 bezocht en de geur van de Ridderbossen geroken en er hing volgens mij ook weer een vlaagje Bavinck, en het standbeeld van Calvijn keek ons ietwat strak aan. Daarna zouden we naar de Burgwalkerk wandelen, maar aan de kop van de Oudestraat schoot ik eerst even de Koornmarkt op om een plek te wijzen: dáár heeft Henk van Ulsen gewoond en de beste slaapkamer was verhuurd aan een lerares van het Stedelijk Gymnasium, Ida Gerhardt. Ik las toen ‘Het carillon’, dat Kamper oorlogsgedicht van haar over Valerius en de Nieuwe Toren. Ook een middagje lúchtige theologie heeft poëzie nodig.

Carillon

Henk van Ulsen leest zoals Henk van Ulsen gedichten leest: zonder ophef of uitwas of toegevoegde decibellen. Zo’n honderdprocent- Gerhardtregel: ‘wij zien elkander aan, nog toevende’, wordt door Henk van Ulsen met zijn licht krakende, grijze stem vertolkt gewoon zoals het hoort. Hij loopt de poëzie niet met pathetische uithalen in de weg, hij opent voor de poëzie de weg door gewoon te lezen. Maar gewoon doen, daar moet je lang voor schaven. ‘Wij kozen soberheid tot bondgenoot’, schreef Ida. Henk zegt het als in het voorbijgaan, en daarom juist opvallend. ‘Is dichten slechts aandachtigheid?’ vraagt Ida. Henk leest het zonder er één toeter of bel aan toe te voegen.

Tussen de cd-opnamen door zat Henk van Ulsen ook wel eens even te vertellen. Dat hij de kamer van Ida Gerhardt binnenging en daar zichzelf ontdekte. Dat hij bij haar kwam oefenen op ‘Het carillon’, waarmee hij toelatingsexamen tot de toneelschool zou doen. Die herinneringen hebben ze maar laten staan, op cd 1. De opname wint er zeer mee, terwijl ze toch door de poëzie alleen al heel goed is.

Psalmen

Na cd 1 met 34 gedichten en vier intermezzo’s volgt cd 2 met vijftien psalmen. Weer op z’n Van Ulsens: de tekst hoorbaar en invoelbaar, zonder inhalen en uithalen. ‘Waar ik absoluut voor waken wil is dat ’t die dominee uit Hengelo, Almelo, Wezeperveen wordt’, zegt hij ter inleiding. Van Ulsen was al 82 toen hij deze laatste cd’s van z’n leven

insprak. Met zijn stem was nog niks mis. Het 2 cd-luisterboek heet Ida Gerhardt, Gedichten & Psalmvertalingen

voorgelezen door Henk van Ulsen, een uitgave van Rubinstein, € 12,95.

Almanak

Een goede vriend mailde me dat in de Kamper Almanak 2010 de briefwisseling tussen Ida Gerhardt en haar oud-leerling Gait Berk gepubliceerd is door Jeroen Kummer. Ze ontbreken in Courage!, de verzamelde brieven van Gerhardt. De Almanak geeft een wezenlijke aanvulling met veel dingen over Kampen, een onbekend gedicht over Gorkum, enz. Eén zinnetje van Gerhardt over Kampen toen ze er allang weg was: ‘Laatst was ik nog eens in Kampen. Het was er prachtig en verschrikkelijk.’ In dezelfde Almanak een mooi artikel van dertig bladzijden over Henk van Ulsen en Kampen, door Jaap van Gelderen. Ik lees dat Van Ulsen in 1980 het Bijbelboek Prediker niet mocht voordragen in de Bovenkerk, de kerkvoogdij wilde niet dat Bijbelse woorden vermengd werden met profane. Henk week uit naar de katholieke Buitenkerk. Later is dat natuurlijk uitgepraat en bijgelegd.

Een schitterend boekwerk, die Almanak. Deze keer zelfs in twee delen: één deel geeft de ‘Kamper Canon’ in vijftig vensters. Heel mooi geïllustreerd ook. Gratis voor Kampenaren, anderen betalen de portokosten.

Dit zeg ik alleen om anderen jaloers te maken, want ik kreeg zoiets als het laatste exemplaar. Maar het is te proberen: www.walkatearchief.nl


Hans Werkman is schrijver en literatuurcriticus.

Schrijft elke veertien dagen column ‘Lettergrepen’ in het Nederlands Dagblad.

Lettergrepen 560

Vrijdag 3 september 2010,  door Hans Werkman ©2010 Nederlands Dagblad

Henk van Ulsen

De stembanden van Henk van Ulsen bestaan al een jaar niet meer, maar van hun productie is wel iets bewaard.

‘Mijn stem’, zei Henk van Ulsen een week voor zijn dood, ‘dat is mijn instrument, dat is nog goed, ik moet het

gebruiken.’ Hij was toen bezig een reeks gedichten van Ida Gerhardt in te spreken, en ook de psalmvertaling

van Gerhardt en Van der Zeyde. Na psalm 47 was het voorbij. Hij had nog plannen voor een cd met gedichten

van Willem de Mérode, maar daar is het niet meer van gekomen. Begin september 2009 werden ook zijn stembanden als as vanaf het pontje bij Zalk in de IJssel gestrooid om langs Kampen naar de Zuiderzee te drijven. Zo zei Henk van Ulsen dat nog altijd: ‘Zuiderzee’.